Dydaktyka - definicja, cele i formy kształcenia, systemy dydaktyczne

Pedagogika

dydaktykaTermin dydaktyka pochodzi od greckiego określenia didasco - uczę w znaczeniu nauczam (kogoś), didascalos - nauczyciel.

Po raz pierwszy tego sformułowania użyto w XVII wieku w Niemczech. Pierwotnie w XVII i XVIII wieku dydaktyka definiowana była jako sztuka nauczania, czyli przekazywania informacji, skupiających się na osobie nauczyciela i na tym co robi. Jak w przypadku większości definicji nie istnieje jedna, uniwersalna i w pełni akceptowalna definicja dydaktyki. W zależności od sposobu patrzenia dydaktyka może być interpretowana w rozmaity sposób.

Dydaktyka to nauka zajmująca się badaniem procesów nauczania oraz uczenia się i zależnościami między nimi. Inaczej można powiedzieć, że dydaktyka zajmuje się kształceniem i samokształceniem. Natomiast w węższym znaczeniu jest to nauka badająca relacje zachodzące między nauczycielem a uczniem w procesie nauczania.

Według Okonia „system (układ) jest uporządkowanym zbiorem elementów oraz związków i zależności między nimi tworzących jakąś całość, która służy założonym celom (…) Najważniejszymi składnikami systemu kształcenia są:

  • nauczyciele, ich kompetencje, metody pracy i zaangażowanie,
  • uczniowie, ich potrzeby, motywacje i metody pracy,
  • treść kształcenia, jej dobór i układ oraz sposoby sprawdzania osiąganych wyników,
  • środowisko kształcenia, a więc środki kształcenia i jego społeczno- materialne warunki.

Autor w swojej książce prezentuje także dokładną definicję systemu kształcenia, która brzmi: „Przez system kształcenia będziemy rozumieć zatem ukierunkowany przez społecznie wyznaczone cele, dynamicznie działający zespół elementów, obejmujący nauczycieli, uczniów, treść kształcenia i społeczno-materialne środowisko oraz wzajemne związki między tymi elementami.” Działania systemu są podporządkowane celowi, który jest wyobrażonym lub z góry założonym stanem rzeczy lub zdarzeń, które zamierzamy osiągnąć w procesie dydaktycznym lub wychowawczym.

Do elementów, które wchodzą w skład systemu dydaktycznego można zaliczyć:

Cele kształcenia

Cele kształcenia - oczekiwane i pożądane zmiany jakie pod wpływem nauczania i uczenia się kształtują się w osobowości ucznia (Okoń)

Treści kształcenia

Treści kształcenia - całokształt podstawowych wiadomości i umiejętności z dziedziny nauki, techniki, kultury, sztuki oraz praktyki społecznej, przewidziany do opanowania przez uczniów podczas ich pobytu w szkole; odpowiednio uporządkowany zasób informacji i czynności których opanowanie ma umożliwić bądź ułatwić człowiekowi ukształtowanie jego stosunków ze światem go otaczającym (Okoń)

Metody kształcenia

Metody kształcenia - systematycznie stosowany sposób pracy nauczyciela z uczniami umożliwiający uczniom osiągnięcie celów kształcenia; lub wypróbowany i systematycznie stosowany układ czynności nauczycieli i uczniów realizowanych świadomie w celu spowodowania założonych zmian w osobowości uczniów;

Formy kształcenia

Formy kształcenia - organizacyjna strona kształcenia; zewnętrzne warunki kształcenia: dobór uczniów i nauczycieli, połączenie ich w grupy, współpraca grup jednostek, rodzaj zajęć oraz warunki miejsca i czasu pracy dydaktycznej (Okoń)

Tradycyjny system dydaktyczny według Herbarta jest oparty na dorobku etyki i psychologii. Wyznacza cel działalności wychowawczej oraz drogi i środki wiodące do celu. Celem Herbarta było wychowanie posłusznego i prawego moralnie człowieka, zatem jego system dydaktyczny opierał się na nauczaniu wychowującym, polegającym na kierowaniu dzieckiem przez organizowanie mu wolnego czasu.

Dydaktyka - system tradycyjny

Cechami systemu tradycyjnego dydaktyki są:

  • treści nauczania podzielone są na poszczególne przedmioty
  • wiedza jest przekazywana przez nauczyciela
  • uczniowie zazwyczaj są bierni
  • uczniowie nie mają głosu w sprawie doboru treści nauczania
  • dominacja uczenia się pamięciowego
  • uczniowie są zachęcani do nauki przez zewnętrzne motywy
  • ma miejsce częste sprawdzanie wyników nauczania
  • panuje współzawodnictwo
  • szkoła stanowi jedyny teren uczenia się (tylko praca domowa jest wykonywana poza nią)
  • mały nacisk na własną, spontaniczną twórczość uczniów

Etapy nauczania w systemie tradycyjnym ukształtowały się w następujący sposób:
Jasność - uświadomienie czego i po co będą się uczyć uczniowie → kojarzenie - zaznajamianie z nowym materiałem kojarzącym się z wiadomościami posiadanymi → system- systematyzowanie materiału → metoda - wdrażanie do zastosowania wiedzy w praktyce.

Dydaktyka - system progresywny

System dydaktyki progresywnej (postępowej), zakłada, że uczymy się wtedy kiedy myślimy, a myślimy wtedy, kiedy rozwiązujemy problemy. Głównym założeniem Devey’a był rozwój aktywności uczniów poprzez zajęcia praktyczne oraz łączenie teorii z praktyką, poznania i wiedzy. Do cech tego systemu możemy zaliczyć:

  • podział treści nauczania na interdyscyplinarne bloki
  • samodzielne zdobywanie wiedzy przez uczniów; nauczyciel - inicjator i obserwator
  • aktywność uczniów
  • uczniowie mają wpływ na dobór treści nauczania
  • dominuje uczenie się oparte na rozwiązywaniu problemów
  • motywacja wewnętrzna - zainteresowania
  • nacisk na samokontrolę
  • współpraca uczniów
  • szkołę jako główny ale nie jedyny teren nauki
  • nacisk na samorzutną twórczość uczniów

Etapy myślenia w tym systemie zostały wyróżnione następująco:
Odczucie trudności → określenie trudności (nazwanie, zdefiniowanie) → formułowanie hipotezy lub hipotez prowadzących do ewentualnego rozwiązania trudności → weryfikacja lub falsyfikacja danej hipotezy lub hipotez → rozwiązywanie problemu.

Współczesny system dydaktyczny

Założeniami we współczesnym systemie dydaktycznym według Okonia i Kupisiewicza są przede wszystkim łączenie poznania zmysłowego, umysłowego i działalności praktycznej w spójną całość, właściwa organizacja pracy, zabawy i uczenia się, jedność nauczania i uczenia się, łączenie działalności wychowawczej z dydaktyczną oraz wiązanie nauki szkolnej z pozaszkolną i pracą. W systemie współczesnym uczniowie przyswajają wiedzę i umiejętności przez samodzielne poczynania i działalność recepcyjną.

Okoń wyróżnia następujące ogniwa nauczania w relacji nauczyciel - uczeń:

  • uświadamianie celów i zadań dydaktycznych, stawianie problemów - powstanie
  • motywacji i ładu
  • zaznajamianie z nowym materiałem przez odpowiednie środki – działalność praktyczna, obserwacja, gromadzenie materiału, przyswajanie wiadomości
  • kierowanie procesami uogólniania - opanowywanie pojęć i sądów ogólnych
  • utrwalanie wiadomości uczniów - powtarzanie, uczenie się na pamięć, ćwiczenia
  • kształtowanie umiejętności nawyków przyzwyczajeń - ćwiczenia
  • wiązanie teorii z praktyką - działalność poznawcza
  • kontrola i ocena wyników - samokontrola

Na dany system dydaktyczny składa się całokształt zasad dotyczących organizacji, treści, metod, środków nauczania i uczenia się, które tworzą pewną spójną wewnętrznie strukturę podporządkowaną realizacji społecznie akceptowanych celów kształcenia. Każdy z tych systemów opiera się na innych założeniach i rozwijał się w innym kierunku, przekazując społeczeństwu różne wartości.

41 Votes


OligofrenopedagogikaDostęp do edukacji obejmuje dziś praktycznie wszystkich, od dzieci aż po osoby s


Pedagogika specjalnaPedagogika to nauka to nauczaniu, czyli dziedzina wiedzy, zajmująca się procesem


AndragigikaO tym, że uczyć się powinni dzieci i młodzież wiemy doskonale, każdy maluch kiedyś z przedszkolaka


TyflopedagogikaTyflopedagogika jest działem pedagogiki, który zajmuje się wychowaniem i nauczaniem konkre